१. सोसायटी व बिलिंग सेटअप मार्गदर्शिका २. पावती, खर्च व जर्नल अकाउंटिंग मार्गदर्शिका
Society Mitra Knowledge Base

सोसायटी मित्र अकाउंटिंग वापर मार्गदर्शिका

कोणती नोंद कुठे करावी? पावती, खर्च, कंट्रा, इतर उत्पन्न आणि जर्नल नोंदींचे अत्यंत सोपे नियम, पद्धत आणि व्यावहारिक उदाहरणे.

शेअर करा

१. पावती नोंदणी (Receipt Entry)

सभासदांकडून (Members) सोसायटीच्या खात्यात पैसे जमा होणे

पैसे आत आले (Money In)
📌 थंब रुल (Golden Rule): जेव्हा सोसायटीच्या बँकेत किंवा गल्ल्यात (Cash) थेट सभासदांकडून मेंटेनन्स, थकबाकी किंवा फीचे पैसे जमा होतात, तेव्हा फक्त 'Receipt' नोंद करायची.

कोणत्या व्यवहारांसाठी वापरावे?

  • फ्लॅट किंवा गाळाधारकाने त्याचे चालू महिन्याचे मासिक मेंटेनन्स बिल भरले.
  • सभासदाने जुनी थकबाकी (Arrears) भरली.
  • उशिरा बिल भरल्याबद्दल आकारलेले व्याज किंवा दंड (Interest / Late Fee) जमा केले.
  • नवीन फ्लॅट मालकाने प्रवेश फी (Entrance Fee) किंवा शेअर मनी दिले.
  • ऑनलाइन (Google Pay / PhonePe / NEFT), चेक (Cheque) किंवा रोख (Cash) आलेले सर्व मेंटेनन्स.

थेट व्यावहारिक उदाहरण:

"फ्लॅट नं. १०१ चे सभासद श्री. रमेश पवार यांनी जुलै महिन्याचे मेंटेनन्स बिल ₹ २,५०० Google Pay द्वारे सोसायटीच्या ICICI बँकेत भरले."
🔵 Debit (नावे): ICICI Bank Account + ₹ २,५००.००
🟢 Credit (जमा): Member - Flat 101 Ramesh Pawar - ₹ २,५००.००
महत्त्वाची टीप (Pro-Tip): बँकेने जमा केलेले सेव्हिंग खात्याचे व्याज किंवा हॉलचे भाडे इथे टाकू नका! ते 'इतर उत्पन्न (Other Income)' मध्ये टाकावे, कारण ते सभासदाचे वैयक्तिक मेंटेनन्स बिल नाही.

२. खर्च व्हाउचर (Expense / Payment Voucher)

सोसायटीच्या सेवा, दुरुस्ती, वीज व पगारासाठी पैसे बाहेर जाणे

पैसे बाहेर गेले (Money Out)
📌 थंब रुल (Golden Rule): जेव्हा सोसायटीच्या बँकेतून किंवा पेटीतील कॅशमधून सोसायटीचा प्रत्यक्ष खर्च भागवण्यासाठी पैसे बाहेर जातात, तेव्हा 'Expense' व्हाउचर वापरले जाते.

कोणत्या व्यवहारांसाठी वापरावे?

  • सुरक्षा रक्षक (Security Guards) किंवा सिक्युरिटी एजन्सीचा मासिक पगार / बिल.
  • झाडूवाला (Sweeper) किंवा हाऊसकीपिंग कर्मचाऱ्यांचे मानधन.
  • सोसायटीच्या कॉमन जागेचे आणि पाण्याच्या मोटरचे MSEB / महावितरण वीज बिल.
  • उन्हाळ्यात किंवा पाणीटंचाईत मागवलेल्या पाणी टँकरचे पेमेंट.
  • लिफ्ट मेंटेनन्स (AMC), सीसीटीव्ही दुरुस्ती, प्लंबिंग काम, पेस्ट कंट्रोलचा खर्च.
  • सीए (CA) ची ऑडिट फी, अकाउंटंट फी, पावती पुस्तके व स्टेशनरी छपाई.

थेट व्यावहारिक उदाहरण:

"सोसायटीने 'शिवम सिक्युरिटी सर्व्हिसेस' ला ऑगस्ट महिन्याच्या पगारापोटी ICICI बँकेचा चेक क्र. ९३५ द्वारे ₹ २४,००० दिले."
🔵 Debit (नावे): Security Charges (Expense Account) ₹ २४,०००.००
🟢 Credit (जमा): ICICI Bank Account (बँक कमी झाली) ₹ २४,०००.००
महत्त्वाची टीप (Pro-Tip): सेक्रेटरीने बँकेतून सोसायटीच्या दैनंदिन पेटीत ठेवण्यासाठी रोख काढली असेल, तर ती 'Expense' मध्ये टाकू नका! कारण तो खर्च झालेला नाही, पैसे फक्त गल्ल्यात आले आहेत. त्यासाठी खालील 'Contra' वापरा.

३. कंट्रा व्हाउचर (Contra Entry)

बँक आणि रोख (Cash) खात्यांमधील अंतर्गत अदलाबदल

अंतर्गत वर्ग (Internal Transfer)
📌 थंब रुल (Golden Rule): हा ना नफा ना तोटा, ना खर्च ना उत्पन्न असा व्यवहार आहे! पैसे सोसायटीच्या एका खिशातून निघून सोसायटीच्याच दुसऱ्या खिशात जातात (केवळ Bank ⇄ Cash किंवा Bank ⇄ Bank).

कोणत्या व्यवहारांसाठी वापरावे?

  • बँकेतून रोख काढणे (Cash Withdrawal): सोसायटीच्या दैनंदिन किरकोळ खर्चासाठी (Petty Cash) बँकेतून चेकने पैसे काढून पेटीत ठेवणे.
  • रोख बँकेत भरणे (Cash Deposit): सदस्यांनी रोख स्वरूपात दिलेले मेंटेनन्स एकत्र करून बँकेत जमा करणे.
  • बँक ते बँक ट्रान्सफर (Bank-to-Bank Transfer): सोसायटीच्या SBI खात्यातून ICICI खात्यात पैसे पाठवणे.
  • या व्यवहारात कोणतीही तिसरी व्यक्ती किंवा बाहेरचा खर्च नसतो.

थेट व्यावहारिक उदाहरण:

"सोसायटीच्या सेक्रेटरींनी चेक क्र. ९३८ द्वारे ICICI बँकेतून ₹ १०,००० रोख काढून सोसायटीच्या ऑफिस ड्रॉवरमध्ये (Cash in Hand) आणून ठेवले."
🔵 Debit (नावे): Cash-in-Hand (गल्ल्यात कॅश वाढली) + ₹ १०,०००.००
🟢 Credit (जमा): ICICI Bank (बँकेतील शिल्लक कमी झाली) - ₹ १०,०००.००
महत्त्वाची टीप (Pro-Tip): कंट्रा व्हाउचर वापरल्याने सोसायटीचा नफा किंवा तोटा मुळीच बदलत नाही, फक्त बँकेचे आणि कॅशचे ताळेबंद अचूक राहते. नवीन बँक खाते जोडण्यासाठी Accounting & Finance → Bank Accounts मध्ये जा.

४. इतर उत्पन्न (Other Income)

नियमित मेंटेनन्स बिलाव्यतिरिक्त सोसायटीला होणारी अवांतर कमाई

अवांतर उत्पन्न (Extra Inflow)
📌 थंब रुल (Golden Rule): जे पैसे नियमित मेंटेनन्स बिलाव्यतिरिक्त बँकेकडून, बाहेरच्या व्यक्तीकडून किंवा इतर कारणाने सोसायटीला मिळतात, ते 'Other Income' मध्ये नोंदवावेत.

कोणत्या व्यवहारांसाठी वापरावे?

  • बँकेच्या सेव्हिंग खात्यावर किंवा मुदत ठेवीवर (FD) मिळालेले बँक व्याज (Bank Interest).
  • सोसायटीचा क्लबहाऊस, टेरेस किंवा हॉल वाढदिवस/कार्यासाठी भाड्याने देऊन मिळालेले भाडे.
  • सोसायटीतील जुना कचरा, भंगार किंवा रद्दी (Scrap) विकून आलेली रोख रक्कम.
  • मोबाईल टॉवर किंवा इमारतीवरील जाहिरात फलकाचे (Hoarding) मिळालेले भाडे.
  • नवीन फ्लॅट खरेदी-विक्रीच्या वेळी बाहेरील व्यक्तीकडून आलेली NOC / ट्रान्सफर प्रीमियम फी.

थेट व्यावहारिक उदाहरण:

"ICICI बँकेने सोसायटीच्या सेव्हिंग खात्यात ३० सप्टेंबर रोजी ₹ १,४५० तिमाही व्याज (Quarterly Saving Interest) जमा केले."
🔵 Debit (नावे): ICICI Bank (बँकेत पैसे जमा झाले) + ₹ १,४५०.००
🟢 Credit (जमा): Bank Interest Received (Income) ₹ १,४५०.००
महत्त्वाची टीप (Pro-Tip): सभासदांनी उशिरा मेंटेनन्स भरल्याबद्दल दिलेले व्याज हे 'Receipt' मधील लेट फी असते, ते Other Income मध्ये टाकू नये. केवळ बँकेचे किंवा बाहेरचे व्याज Other Income मध्ये नोंदवावे.

५. जर्नल व्हाउचर (Journal Voucher)

विना-रोख खात्यांची अदलाबदल, फंड वर्ग करणे व चूक दुरुस्ती

रोख नसलेली ॲडजस्टमेंट (Non-Cash)
📌 थंब रुल (Golden Rule): ज्या व्यवहारात बँक किंवा रोख (कॅश) खात्याला थेट हात लागत नाही (Non-Cash Adjustments), केवळ लेजर्समधील शिल्लक ॲडजस्ट करायची असते, तिथे 'Journal' वापरले जाते.

कोणत्या व्यवहारांसाठी वापरावे?

  • मासिक मेंटेनन्स बिले तयार करणे (Bill Generation): सिस्टीम दरमहा आपोआप जर्नल नोंद करते (सर्व सदस्यांची खाती नावे आणि मेंटेनन्स इन्कम जमा).
  • चूक दुरुस्ती (Rectification of Errors): उदा. एखादा खर्च चुकून 'लिफ्ट' ऐवजी 'प्लंबिंग' खात्यात गेला असेल, तर तो दुरुस्त करणे.
  • घसारा आकारणी (Depreciation): वर्षाच्या शेवटी सोसायटीच्या सीसीटीव्ही कॅमेरे, जनरेटर किंवा सोलर पॅनेलची झीज (घसारा) दाखवणे.
  • फंड ट्रान्सफर: वर्षाच्या नफ्यातून (Surplus) ठराविक रक्कम 'रिझर्व्ह फंड' किंवा 'सिंकिंग फंड' मध्ये वर्ग करणे.
  • ओपनिंग बॅलन्स ॲडजस्टमेंट: मागील वर्षाची शिल्लक चालू वर्षात आणताना जुळवणे.

थेट व्यावहारिक उदाहरण:

"३१ मार्च रोजी सोसायटीच्या सीसीटीव्ही कॅमेऱ्यांवर १०% दराने ₹ ५,००० घसारा (Depreciation) आकारला. यात कोणालाही पैसे दिले नाहीत, फक्त मालमत्तेची किंमत कमी झाली."
🔵 Debit (नावे): Depreciation Account (Expense) ₹ ५,०००.००
🟢 Credit (जमा): CCTV Equipment (Asset ची किंमत कमी झाली) ₹ ५,०००.००
महत्त्वाची टीप (Pro-Tip): जर्नल व्हाउचरमध्ये नेहमी एकूण Debit आणि Credit ची बेरीज तंतोतंत समान असावी लागते.

६. शेअर्स, भाग भांडवल व ट्रान्सफर फी नोंदणी (Share Capital & Transfer Fee Guide)

गृहनिर्माण संस्थेच्या (Co-operative Housing Society) उपविधी (Bye-laws) व अकाउंटिंग नियमांनुसार संपूर्ण मार्गदर्शक

१. प्रथम समजून घ्या: शेअर्सचे दोन मुख्य प्रकार

प्रकार (Type) कशासाठी आकारले जाते? योग्य लेजर (Credit) खात्याचे स्वरूप (Account Type)
A. भाग भांडवल
(Share Capital)
नवीन सभासदाला १० शेअर्स दिले जातात.
प्रत्येकी ₹ ५० × १० = ₹ ५००.००
Share Capital संस्थेचे भांडवल
Capital Fund (Liability - संस्थेची देयता)
B. शेअर्स ट्रान्सफर फी
(Transfer Fee)
जुन्या सभासदाकडून नवीन सभासदाकडे दुकान/फ्लॅट हस्तांतरित (Resale / Transfer) झाल्यास आकारली जाणारी फी.
कमाल मर्यादा: ₹ ५००.००
Shares Transfer Fee संस्थेचे उत्पन्न / राखीव निधी
Reserve Fund / Other Income

२. जर्नल व्हाउचरद्वारे (Journal Entry) नोंद करण्याची पद्धत

सोसायटीमित्रामध्ये (SocietyMitra) जेव्हा संपूर्ण रक्कम पावतीद्वारे (Receipt) सभासदाच्या खात्यात जमा घेतली जाते, तेव्हा शुल्काची नोंद Journal Voucher द्वारे खालीलपैकी योग्य पर्यायाने करावी:

पर्याय A: नवीन सभासदाचे भाग भांडवल असल्यास (Share Capital)

"नवीन सदनिका/गाळा धारकाला मूळ १० शेअर्स वाटप करण्यात आले (Issue of Original 10 Shares)."
🔵 Debit (नावे): BLDG 4-Shop 1 - Komal Devidas Hulgekar ₹ ५००.००
🟢 Credit (जमा): Share Capital (भांडवल निधी) ₹ ५००.००
Narration: "Being Share Capital (10 shares of Rs 50 each) issued to Komal Devidas Hulgekar, BLDG 4 Shop 1"

पर्याय B: हस्तांतरण शुल्क असल्यास (Share Transfer Fee)

"जुन्या मालकाकडून पुनर्विक्री (Resale) द्वारे गाळा हस्तांतरित झाल्याबद्दल ट्रान्सफर फी आकारली."
🔵 Debit (नावे): BLDG 4-Shop 1 - Komal Devidas Hulgekar ₹ ५००.००
🟢 Credit (जमा): Shares Transfer Fee (राखीव निधी) ₹ ५००.००
Narration: "Being Share Transfer Fee charged for transfer of Shop 1 to Komal Devidas Hulgekar"

३. सर्वोत्तम पर्याय: शेअर्स फी + प्रवेश फी एकत्रित जर्नल नोंद (Combined Voucher)

ऑडिट व अकाउंटिंगसाठी सर्वात सोयीस्कर (Recommended)

शेअर्स फी (₹ ५००) आणि प्रवेश फी (₹ १००) या दोन्हीच्या स्वतंत्र नोंदी न करता, एकाच जर्नल व्हाउचरमध्ये खालीलप्रमाणे एकत्रित नोंद करणे सर्वात सुटसुटीत आणि योग्य ठरते:

लेजरचे नाव (Particulars) नावे (Debit ₹) जमा (Credit ₹)
BLDG 4-Shop 1 - Komal Devidas Hulgekar (सभासदाचे खाते) ₹ ६००.०० —
↳ Share Capital (किंवा पुनर्विक्री असल्यास Shares Transfer Fee) — ₹ ५००.००
↳ Entrance Fee (प्रवेश शुल्क - उपविधीनुसार ₹ १००) — ₹ १००.००
एकूण बेरीज (Total Balanced Entry) ₹ ६००.०० ₹ ६००.००
Narration: "Being Share fee ₹500 and Entrance fee ₹100 charged to Komal Devidas Hulgekar (BLDG 4 Shop 1)"

४. सोसायटीमित्रा (SocietyMitra) मध्ये नोंद करण्याच्या सोप्या स्टेप्स

स्टेप १: व्हाउचर निवडा
मुख्य मेन्यूमधून Accounts / Vouchers ➔ Journal Voucher वर क्लिक करा.
स्टेप २: तारीख टाका
Date: ज्या दिवशी पावती झाली किंवा शेअर्स वाटपाचा ठराव झाला ती तारीख टाका (उदा. `07/08/2026`).
स्टेप ३: Line 1 (Debit)
सभासदाचे नाव (उदा. `BLDG 4-Shop 1 - Komal Devidas Hulgekar`) निवडून Debit मध्ये `500` (किंवा `600`) टाका.
स्टेप ४: Line 2 (Credit)
`Share Capital` (किंवा `Shares Transfer Fee`) निवडून Credit मध्ये `500` टाका.
स्टेप ५: Line 3 (Credit - लागू असल्यास)
`Entrance Fee` निवडून Credit मध्ये `100` टाका.
स्टेप ६: Narration & Save
खालील बॉक्समध्ये स्पष्ट Narration लिहा आणि व्हाउचर Save करा.
ऑडिट व तपासणी मार्गदर्शक (Auditor Note on Journal #3):
• जर हा गाळा किंवा फ्लॅट पुनर्विक्री (Resale / Transfer) झाला असेल, तर जमा (Credit) बाजूला Shares Transfer Fee हे खाते निवडणे पूर्णपणे अचूक आहे.
• परंतु जर हा गाळा सोसायटीकडून पहिल्यांदाच खरेदी केला गेला असेल आणि संस्थेने नवीन शेअर सर्टिफिकेट दिले असेल, तर ही रक्कम Share Capital खात्यात जमा व्हायला हवी. त्यासाठी Journal #3 एडिट (Edit) करून Shares Transfer Fee ऐवजी Share Capital हे लेजर निवडावे.

📊 एका नजरेत निर्णय चार्ट (Decision Matrix)

तुमचा व्यवहार नेमका कोणत्या प्रकारात मोडतो हे शोधण्यासाठी खालील तक्ता वापरा:

व्यवहार काय झाला? (Transaction) पैसे आले की गेले? कोणते व्हाउचर वापरावे? Debit (नावे) काय होणार? Credit (जमा) काय होणार?
सभासदाने मेंटेनन्स बिल भरले 🟢 पैसे आले Receipt सोसायटी बँक / कॅश संबंधित सभासदाचे खाते
सिक्युरिटी, साफसफाई पगार दिला 🔴 पैसे गेले Expense Salary / Security Charges सोसायटी बँक / कॅश
MSEB कॉमन वीज बिल भरले 🔴 पैसे गेले Expense Electricity Charges सोसायटी बँक खाते
सोसायटीच्या खर्चासाठी बँकेतून रोख काढली 🔄 अंतर्गत वर्ग Contra Cash in Hand (कॅश वाढली) बँक खाते (बँक कमी झाली)
जमा झालेली रोख बँकेत भरली 🔄 अंतर्गत वर्ग Contra बँक खाते (बँक वाढली) Cash in Hand (कॅश कमी झाली)
बँकेत सेव्हिंग खात्याचे व्याज जमा झाले 🟡 अवांतर आले Other Income सोसायटी बँक खाते Bank Interest Received
क्लबहाऊस किंवा हॉलचे भाडे मिळाले 🟡 अवांतर आले Other Income सोसायटी बँक / कॅश Hall Rent Income
दरमहा नवीन मेंटेनन्स बिल तयार झाले ⚖️ रोख नाही Journal (Auto) सभासदांचे लेजर (देणी) Maintenance Charges
सीसीटीव्ही, लिफ्टवर घसारा आकारला ⚖️ रोख नाही Journal Depreciation (खर्च) मालमत्ता खाते (Asset)
नवीन सभासदाला शेअर्स वाटप केले (मूळ १० शेअर्स) ⚖️ भांडवल देयता सभासदाचे खाते (₹ ५००) Share Capital (भांडवल निधी)
फ्लॅट/दुकान ट्रान्सफर फी आकारली (Resale Transfer) ⚖️ राखीव निधी नवीन सभासदाचे खाते (₹ ५००) Shares Transfer Fee

❓ वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

१. बँकेने SMS चार्जेस किंवा पासबुक प्रिंट चार्जेस ₹ ५०/- खात्यातून कापले, याची नोंद कुठे करावी?
याची नोंद Expense (खर्च) मध्ये करावी. लेजर म्हणून 'Bank Charges' (Expense) निवडावे आणि सोसायटीचे बँक खाते क्रेडिट करावे, कारण सोसायटीच्या खात्यातून बँकेने ही रक्कम कापून घेतलेली आहे.
२. सोसायटीच्या फिक्स डिपॉझिटची (FD) मुदत संपली आणि ती नवीन मुदतीसाठी रिन्यू (Renew) केली, तर कोणती नोंद करावी?
जर FD मुद्दल अधिक जमा झालेले व्याज मिळून थेट रिन्यू झाली असेल आणि बँकेच्या सेव्हिंग खात्यात पैसे आले नसतील, तर याची नोंद Journal व्हाउचर द्वारे करावी. FD खाते डेबिट करून Interest Income खाते क्रेडिट करावे. जर पैसे सेव्हिंग खात्यात जमा होऊन पुन्हा नवी FD झाली असेल, तर Contra द्वारे नोंद करावी.
३. सभासदाचा धनादेश (Cheque) बँकेत बाऊन्स (Bounce) झाला तर काय करावे?
सोसायटी मित्र सिस्टीममध्ये तुम्ही पावती यादीत जाऊन संबंधित पावतीला 'Bounced / Cancelled' मार्क करू शकता. यामुळे सभासदाच्या खात्यावर ती रक्कम पुन्हा थकबाकी म्हणून दिसेल आणि बँकेची शिल्लक आपोआप पूर्ववत होईल.
४. जुनी चूक दुरुस्त करताना जर्नल वापरावे की थेट जुनी नोंद एडिट करावी?
चालू आर्थिक वर्षातील चूक असेल आणि ऑडिट झालेले नसेल, तर सोसायटी मित्र मध्ये तुम्ही थेट पावती किंवा खर्चात जाऊन एडिट करू शकता. परंतु जर मागील वर्षाचे ऑडिट पूर्ण झाले असेल, तर चालू वर्षात Journal व्हाउचर (Rectification Entry) द्वारेच दुरुस्ती करावी.
५. सोसायटीचे नवीन बँक खाते कसे जोडावे आणि एकापेक्षा जास्त बँक खाती कशी सांभाळावीत?
सोसायटीचे नवीन बँक खाते जोडण्यासाठी डाव्या मेनूमधील Accounting & Finance → Bank Accounts (किंवा bank_accounts.php) वर क्लिक करा:
• बँकेचे तपशील: बँकेचे नाव (Bank Name), खाते क्रमांक (Account No.), IFSC कोड, शाखा (Branch) आणि खात्याचा प्रकार (Saving/Current/FD) टाका.
• सुरुवातीची शिल्लक (Opening Balance): सॉफ्टवेअर सुरू करताना बँकेत प्रत्यक्ष पासबुकनुसार असलेली शिल्लक रक्कम व तारीख टाका. सिस्टीम आपोआप Asset → Bank Accounts अंतर्गत लेजर तयार करून बॅलन्स शीट संतुलित (Equated) ठेवते.
• Default Primary Bank: ज्या खात्यावर मेंटेनन्स बिलांचे पेमेंट आणि UPI QR कोड छापायचा आहे, त्याला 'Set as Default Primary Bank' करा.
• सोसायटी एकापेक्षा जास्त बँक खाती सहज नोंदवू शकते आणि त्यांच्यातील वर्गणी 'Contra Voucher' ने नोंदवू शकते.

तुमच्या सोसायटीचे अकाउंटिंग १००% अचूक आणि पारदर्शक बनवा!

सोसायटी मित्र वरील स्वयंचलित डबल-एन्ट्री अकाउंटिंग, ऑटो-बँक रिकन्सिलिएशन आणि १-क्लिक बॅलन्स शीटमुळे अकाउंटिंग एरर्सची चिंता कायमची मिटते.