महाराष्ट्रातील सहकारी गृहनिर्माण संस्थेच्या नोंदणीसंबंधी तरतुदी (2026)
नोंदणी प्रक्रिया • आवश्यक कागदपत्रे • सदस्यसंख्या • कायदेशीर तरतुदी • संपूर्ण मार्गदर्शक
जर आपल्या इमारतीची सहकारी गृहनिर्माण संस्था अद्याप नोंदणीकृत झाली नसेल, तर हा लेख आपल्यासाठी अत्यंत उपयुक्त आहे. महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियम, 1960 नुसार नोंदणीसाठी कोणत्या अटी आहेत, किती सदस्य आवश्यक असतात, कोणती कागदपत्रे लागतात आणि संपूर्ण प्रक्रिया कशी असते याची माहिती येथे दिली आहे.
सहकारी गृहनिर्माण संस्था ही इमारतीच्या व्यवस्थापनासाठी कायदेशीर स्वरूप प्राप्त करणारी संस्था आहे.
सहकारी गृहनिर्माण संस्था म्हणजे काय?
सहकारी गृहनिर्माण संस्था म्हणजे एका इमारतीतील किंवा प्रकल्पातील फ्लॅटधारकांनी एकत्र येऊन स्थापन केलेली संस्था. या संस्थेमार्फत इमारतीची देखभाल, आर्थिक व्यवहार, सभासदांचे अधिकार, सभांचे आयोजन आणि सामायिक मालमत्तेचे व्यवस्थापन केले जाते.
नोंदणीसाठी लागू कायदे
- महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियम, 1960
- महाराष्ट्र सहकारी संस्था नियम, 1961
- Chapter XIII-B
- Model Bye-laws
नोंदणीसाठी आवश्यक सदस्यसंख्या
| संस्था प्रकार | आवश्यक सदस्य |
|---|---|
| Tenant Co-partnership Housing Society | किमान ५ सदस्य किंवा ५१% फ्लॅटधारक (जे जास्त असेल) |
| Tenant Ownership Housing Society | किमान ५ सदस्य किंवा ५१% प्लॉटधारक |
मुख्य प्रवर्तक (Chief Promoter)
प्रवर्तकांच्या सभेमध्ये मुख्य प्रवर्तक निवडला जातो. त्यांची जबाबदारी पुढीलप्रमाणे असते.
- संस्थेचे नाव राखीव ठेवणे
- बँक खाते उघडणे
- नोंदणी अर्ज दाखल करणे
- कागदपत्रे पूर्ण करणे
- नोंदणी प्रक्रिया पूर्ण करणे
नोंदणीसाठी आवश्यक कागदपत्रे
- Form A
- मुख्य प्रवर्तकाचा ठराव
- सभासदांची यादी
- बँक प्रमाणपत्र
- फ्लॅट खरेदी करार
- ७/१२ उतारा
- Approved Plan
- Completion Certificate
- Occupation Certificate
- Architect चे प्रमाणपत्र
- नोंदणी शुल्काची पावती
- प्रस्तावित उपविधी
नोंदणी प्रक्रिया
- प्रवर्तकांची बैठक घेणे
- मुख्य प्रवर्तक निवडणे
- संस्थेचे नाव राखीव ठेवणे
- बँक खाते उघडणे
- शेअर भांडवल जमा करणे
- सर्व कागदपत्रे तयार करणे
- सहकार विभागाकडे अर्ज करणे
- पडताळणी पूर्ण झाल्यानंतर नोंदणी प्रमाणपत्र मिळणे
नोंदणी झाल्यानंतर संस्थेची जबाबदारी
- AGM घेणे
- व्यवस्थापन समिती निवडणे
- लेखापरीक्षण करणे
- वार्षिक विवरणपत्र दाखल करणे
- देखभाल निधी गोळा करणे
- सभासद नोंदवही ठेवणे
- उपविधींचे पालन करणे
नोंदणीचे फायदे
- कायदेशीर मान्यता मिळते
- बँक खाते उघडता येते
- सभासदांचे हक्क सुरक्षित होतात
- व्यवस्थापन पारदर्शक होते
- Deemed Conveyance प्रक्रिया सुलभ होते
- Redevelopment करणे सोपे होते
- शासनाच्या योजनांचा लाभ मिळतो
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
१. नोंदणीसाठी किती सदस्य आवश्यक आहेत?
किमान ५ सदस्य किंवा ५१% फ्लॅटधारक.
२. नोंदणी कोणाकडे करतात?
संबंधित सहाय्यक निबंधक किंवा उपनिबंधक, सहकारी संस्था.
३. Builder नोंदणी करत नसेल तर?
फ्लॅटधारक स्वतः मुख्य प्रवर्तक निवडून नोंदणीसाठी अर्ज करू शकतात.
४. बँक खाते आवश्यक आहे का?
होय. नाव मंजूर झाल्यानंतर प्रस्तावित संस्थेच्या नावाने खाते उघडावे लागते.
निष्कर्ष
सहकारी गृहनिर्माण संस्थेची नोंदणी ही प्रत्येक फ्लॅटधारकासाठी अत्यंत महत्त्वाची प्रक्रिया आहे. योग्य कागदपत्रे, आवश्यक सदस्यसंख्या आणि महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियमातील तरतुदींचे पालन केल्यास संस्था कायदेशीररित्या नोंदणीकृत होते आणि भविष्यातील व्यवस्थापन अधिक पारदर्शक व सुरक्षित होते.
